Oczernianie firmy w internecie, czyli pomówienie i szkalowanie firmy, paragraf, kara i co zrobić

Podstawowym przepisem jest art. 212 Kodeksu karnego. Jego par. 1 brzmi: „Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności”. Spółka z o.o., spółka jawna i fundacja są więc wymienione wprost, a słowa o utracie zaufania potrzebnego dla „rodzaju działalności” opisują dokładnie tę sytuację, w której wpis ma odstraszyć klientów albo kandydatów.

Wpis w internecie zwykle wchodzi w typ z par. 2, czyli pomówienie popełnione „za pomocą środków masowego komunikowania”. W praktyce sądów ogólnodostępna strona internetowa jest traktowana jako taki środek, dlatego większość spraw o oczernianie firmy w sieci toczy się właśnie z par. 2. W codziennym języku mówi się o szkalowaniu firmy, o bezpodstawnym oczernianiu albo o hejcie, ale w piśmie do sądu liczy się jedno słowo z ustawy: pomówienie.

Warto też wiedzieć, czego art. 212 nie obejmuje. Art. 216 Kodeksu karnego, czyli znieważenie, mówi o znieważeniu „innej osoby” i w odróżnieniu od art. 212 nie wymienia ani osoby prawnej, ani jednostki organizacyjnej. Wulgarny wpis o spółce, który niczego jej nie przypisuje, tylko ją obraża, trudniej więc zmieścić w prawie karnym i wtedy zwykle lepiej sprawdza się droga cywilna. Gdy natomiast wpis pochodzi od konkurenta, obok Kodeksu karnego pojawia się art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, opisany niżej.

Za pomówienie w internecie grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienie wolności do roku, bo taką sankcję przewiduje art. 212 par. 2 Kodeksu karnego. Za pomówienie bez użycia środków masowego komunikowania ustawa przewiduje łagodniejszą sankcję: grzywnę albo ograniczenie wolności. Wyższej kary za samo pomówienie Kodeks karny nie zna.

Dla firmy ważniejsze od kary są dwa dodatki, o które trzeba poprosić. Art. 212 par. 3 pozwala sądowi orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo innego celu społecznego wskazanego przez pokrzywdzonego. Art. 215 stanowi, że na wniosek pokrzywdzonego sąd orzeka podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości. To drugie bywa dla firmy cenniejsze niż grzywna, bo wyrok staje się dokumentem, który można pokazać każdemu, kto trafi na stary wpis.

Jest też warunek, który zatrzymuje wiele spraw, zanim się zaczną. Zgodnie z art. 213 par. 2 nie popełnia przestępstwa ten, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut służący obronie społecznie uzasadnionego interesu. Były pracownik, który zgodnie z prawdą ostrzega innych przed niepłaconymi nadgodzinami, najpewniej mieści się w tym wyjątku. Kara grozi za fałsz, a nie za niewygodną prawdę.

Pomówienie w internecie zgłasza się w trzech miejscach i każde daje co innego: platforma może wpis ukryć, Policja może zabezpieczyć dowody, a sąd jest jedynym miejscem, w którym zapada rozstrzygnięcie o winie. Prokuratura nie jest tu pierwszym adresatem, bo art. 212 par. 4 stanowi, że ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. Prokurator może wstąpić do sprawy na podstawie art. 60 par. 1 Kodeksu postępowania karnego, ale tylko wtedy, gdy wymaga tego ochrona praworządności lub interes społeczny.

Platforma. Każdy serwis, który przechowuje treści użytkowników, musi od 17 lutego 2024 roku mieć elektroniczny mechanizm zgłoszeń z art. 16 aktu o usługach cyfrowych. Zgłoszenie jest bezpłatne, ale musi zawierać uzasadnienie, dokładny adres URL, dane i adres e-mail zgłaszającego oraz oświadczenie o dobrej wierze. Jak to wypełnić w Google, GoWork, Allegro i Booksy, pokazujemy na stronie o tym, jak zgłosić opinię.

Policja. Art. 488 par. 1 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub pisemną skargę, w razie potrzeby zabezpiecza dowody i przesyła skargę do właściwego sądu. Skargę można więc złożyć na komisariacie, bez kancelarii i bez znajomości procedury.

Sąd. Prywatny akt oskarżenia składa się do sądu. Art. 487 Kodeksu postępowania karnego pozwala ograniczyć go do oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu i dowodów. Przed rozprawą odbywa się posiedzenie pojednawcze z art. 489, a nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika uważa się według art. 491 za odstąpienie od oskarżenia. Przy wnoszeniu aktu oskarżenia płacisz 1000 zł zryczałtowanej równowartości wydatków, co rozpisaliśmy przy pozwie o zniesławienie za opinię o firmie.

Ustalenie sprawcy to moment, w którym zatrzymuje się większość spraw o oczernianie firmy, i warto znać przyczynę, zanim zapłacisz komukolwiek zaliczkę. Art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną stanowi, że usługodawca nieodpłatnie udostępnia dane użytkownika „organom państwa uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań”. Firma nie jest organem państwa. Pismo z kancelarii z prośbą o adres IP autora jest więc dla portalu prośbą, a nie obowiązkiem.

Droga do nazwiska prowadzi przez sąd. Art. 488 par. 2 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że na polecenie sądu Policja dokonuje określonych przez sąd czynności dowodowych, po czym przekazuje mu ich wyniki. Chodzi na przykład o zwrócenie się do serwisu o dane konta, a potem do dostawcy internetu o abonenta, który korzystał z danego adresu IP. Łańcuch potrafi się urwać, gdy konto założono na jednorazowy adres e-mail, i to ryzyko trzeba uczciwie wliczyć w decyzję.

Pilnuj też terminu. Zgodnie z art. 101 par. 2 Kodeksu karnego karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia. Zegar roczny rusza od poznania sprawcy, a trzyletni od publikacji wpisu.

A co ze ślepym pozwem, o którym pisze prasa? Sprawdziliśmy to w rejestrze Sejmu 10 września 2026 roku. Poselski projekt wprowadzający tę instytucję, druk nr 728, wpłynął 30 sierpnia 2024 roku, pierwsze czytanie odbyło się 7 listopada 2024 roku i od tego dnia w rejestrze nie ma kolejnego etapu. Drugi poselski projekt o podobnym celu, druk nr 864, przeszedł pierwsze czytanie 9 stycznia 2025 roku, gdy wniosek o jego odrzucenie przepadł stosunkiem 196 do 238 głosów, i także pozostaje w komisji. Pozwu przeciwko autorowi, którego nie umiesz wskazać z imienia i nazwiska, dziś więc złożyć nie można.

Gdy za wpisami stoi inny przedsiębiorca, sytuacja firmy jest wyraźnie lepsza, bo dochodzi ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jej art. 14 ust. 1 stanowi, że czynem nieuczciwej konkurencji jest „rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o swoim lub innym przedsiębiorcy albo przedsiębiorstwie, w celu przysporzenia korzyści lub wyrządzenia szkody”. Ust. 2 wymienia wprost informacje o osobach kierujących przedsiębiorstwem, o towarach i usługach, o cenach oraz o sytuacji gospodarczej lub prawnej.

Ta ustawa daje trzy przewagi nad Kodeksem karnym. Po pierwsze, art. 18 ust. 1 daje sześć roszczeń, w tym zaniechanie, usunięcie skutków, oświadczenie odpowiedniej treści i naprawienie szkody. Po drugie, art. 20 ust. 1 przewiduje trzyletni termin przedawnienia i liczy go oddzielnie co do każdego naruszenia, więc każda kolejna fałszywa opinia otwiera własny termin. Po trzecie, pozew jest tani: art. 26a ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje w sprawach o zwalczanie nieuczciwej konkurencji 300 zł od każdego roszczenia niepieniężnego, a od roszczeń pieniężnych opłatę według ich wartości.

Obok roszczeń cywilnych jest art. 26 ust. 1, który za rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd wiadomości o przedsiębiorstwie w celu szkodzenia przedsiębiorcy przewiduje karę aresztu albo grzywny. Wiele poradników pisze, że taki czyn ściga prokuratura. Ustawa mówi co innego: zgodnie z art. 27 ust. 1 ściganie wykroczeń z tej ustawy następuje na żądanie pokrzywdzonego, więc bez Twojego żądania nic się nie wydarzy. Jak rozpoznać taki atak i co zgłosić, opisaliśmy w tekście o tym, co zrobić, gdy konkurencja wystawia negatywne opinie.

Granica przebiega między fałszywym twierdzeniem o faktach a oceną i to samo kryterium stosują sąd karny, sąd cywilny i moderator platformy. W prawie cywilnym wyraża ją art. 24 par. 1 Kodeksu cywilnego: firma może żądać zaniechania działania, które zagraża jej dobremu imieniu, „chyba że nie jest ono bezprawne”. Art. 43 rozciąga tę ochronę na osoby prawne. Prawdziwa relacja i rzetelna krytyka nie są bezprawne, więc roszczenie upada, nawet jeśli wpis realnie zaszkodził.

Przed rozmową z kancelarią zrób prosty test. Weź wpis i podkreśl każde zdanie, które można obalić dokumentem: listą płac, umową, fakturą, grafikiem. Jeżeli nie podkreśliłeś nic, masz do czynienia z oceną i żadna z opisanych dróg prawnych nie przyniesie wyniku wartego swojej ceny. Jeżeli podkreśliłeś zdanie fałszywe, masz materiał na zgłoszenie, wezwanie i pozew, najlepiej właśnie w tej kolejności.

Jest też koszt, którego nie widać w żadnym cenniku. Głośny spór o prawdziwą krytykę zwykle sprawia, że przeczyta ją więcej osób, niż przeczytałoby sam wpis. Pełny obraz tego, co da się usunąć, a co zostanie, zebraliśmy na stronie o usuwaniu opinii o firmie.

Obrona przed oczernianiem firmy w internecie kosztuje od 0 zł do kilku tysięcy złotych, a rozpiętość zależy przede wszystkim od tego, czy znasz autora. Zgłoszenie wpisu platformie i skarga na jej decyzję są bezpłatne. Wezwanie przedsądowe przygotowane przez kancelarię to według publicznych stawek od 400 do 1200 zł netto, co opisaliśmy przy wezwaniu do usunięcia opinii. Prywatny akt oskarżenia wymaga wpłaty 1000 zł, pozew o ochronę dóbr osobistych 600 zł opłaty stałej, a pozew z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji 300 zł od każdego roszczenia niepieniężnego. Do każdej drogi sądowej dolicz wynagrodzenie pełnomocnika.

Najdroższy błąd to zaczynanie od końca. Firma, która płaci za pozew, zanim ustali autora, płaci za etap, który może nie doprowadzić do żadnego nazwiska. Firma, która czeka na wyrok, przez rok albo dwa zostawia wpis bez odpowiedzi, a klient i kandydat czytają przez ten czas tylko jedną wersję zdarzeń.

Dlatego równolegle z każdą drogą prawną warto zrobić rzecz najtańszą: zabrać głos tam, gdzie wpis stoi. Na portalu z opiniami o pracodawcach oznacza to przejęcie profilu firmy i rzeczową odpowiedź pod wpisem, z faktami, które możesz pokazać bez ujawniania danych byłego pracownika. W uSzefa taka odpowiedź jest bezpłatna i bez limitu, także bez wykupionego planu. Plany od 199 zł netto miesięcznie dodają to, co przydaje się przy dłuższym sporze: wykres oceny w czasie, szablony odpowiedzi i odznakę zweryfikowanego pracodawcy. Warunki są na stronie z cennikiem profilu pracodawcy, a zasady pisania takich odpowiedzi w poradniku o odpowiedzi na negatywną opinię.